Vi khuẩn là một nhóm sinh vật đơn bào, không phải thực vật hay động vật, có kích thước hiển vi và cấu trúc tế bào đơn giản, không có nhân thật sự, không có các bào quan như ty thể hay lục lạp.

Vi khuẩn là nhóm sinh vật hiện diện đông đảo nhất trong sinh giới. Trong các loại bệnh trên cá koi, bệnh do vi khuẩn là nguyên nhân gây chết nhiều nhất.

1. Bệnh do vi khuẩn Vibrio

Bệnh thường xảy ra khi nước hồ ô nhiễm, môi trường thay đổi đột ngột do mưa, dư thừa thức ăn, sức đề kháng cá yếu hoặc cá mới vận chuyển từ nơi khác về.

Tác nhân gây bệnh:
Vi khuẩn Vibrio, Streptococcus spp., Aeromonas hydrophila, Aeromonas salmonicida...

Dấu hiệu bệnh lý:

• Mắt cá lồi nhẹ, đục như có màng mỏng.

• Cụp vây, bơi chậm hoặc nằm đáy.

• Xuất huyết đỏ mình, thân tiết nhiều nhớt.

• Hậu môn lồi, có dịch lỏng chảy ra.

• Khi mổ kiểm tra: gan, thận, lá lách, tim xuất huyết; lá lách và thận sưng; túi mật to.

Chẩn đoán:
Dựa vào triệu chứng lâm sàng và phân lập vi khuẩn trên môi trường nuôi cấy.

Phòng ngừa:
Định kỳ bổ sung vi sinh Power Aquarium 1 viên/5m³.

Điều trị:
Đánh thuốc 3–5 ngày liên tục, mỗi ngày 1 lần:
Roxacin 10 ml + Tickamit 0,2 ml / 1 m³.
Thay nước 20–30% trước mỗi lần xử lý.
Kết hợp trộn Roxacin 10 ml / 1 kg thức ăn trong 3–5 ngày.

2. Bệnh thối mang ở koi (Myxococcus)

Tác nhân gây bệnh:
Do vi khuẩn Myxococcus piscicola. Ngoài ra còn gặp Flavobacterium branchiophilum, Flexibacter columnaris ký sinh trên mang.

Biểu hiện:

• Cá bơi tách đàn, lờ đờ trên mặt nước.

• Giảm ăn hoặc bỏ ăn.

• Tơ mang thối nát, dính bùn, nhớt.

• Lá mang xung huyết, hoại tử, xuất huyết.

• Mô mang bị phá hủy do enzyme phân giải của vi khuẩn.

Chẩn đoán:
Dựa vào triệu chứng và phân lập vi khuẩn.

Phòng ngừa:
Định kỳ vi sinh Power Aquarium 1 viên/5 m³.

Điều trị:
Chỉ hiệu quả khi bệnh nhẹ:

• Đánh 3–5 ngày liên tục: Tickamit 0,2 ml + Roxacin 10 ml / 1 m³.

• Trộn Ceftiomax 10 ml / 1 kg thức ăn.

• Cá không ăn: tiêm Ceftiomax 0,3–0,5 ml / 1 kg thể trọng, 3–5 ngày.

• Thay 20% nước trước mỗi lần xử lý.

Lưu ý:
Dễ nhầm với bệnh nấm mang.

3. Bệnh nhiễm khuẩn xuất huyết do Aeromonas

Tác nhân:
Các loài Aeromonas di động như A. hydrophila, A. caviae, A. sobria.
Là vi khuẩn Gram âm, hình que ngắn, hai đầu tròn, kích thước khoảng 0,5 × 1,0–1,5 µm.

Dấu hiệu ban đầu:

• Cá kém ăn hoặc bỏ ăn.

• Nổi lờ đờ tầng mặt.

• Da sậm màu, mất nhớt, khô ráp.

Triệu chứng:

• Xuất huyết đỏ ở thân, gốc vây, quanh miệng, râu.

• Vết loét ăn sâu vào cơ, có mùi hôi.

• Mắt lồi đục.

• Hậu môn viêm xuất huyết.

• Bụng trướng.

• Vây rách, tia vây cụt dần.

Giải phẫu:

• Xoang bụng xuất huyết.

• Gan tái nhợt.

• Thận, lá lách sưng.

• Mật to.

• Ruột, dạ dày, tuyến sinh dục, bóng hơi xuất huyết.

Phòng ngừa:
Vi sinh định kỳ 1 viên/5 m³.
Cho ăn đầy đủ dinh dưỡng, tránh stress và sốc môi trường.

Điều trị:

• Nhẹ: Tickamit 1 ml / 5 m³ + Ceftiomax 10 ml / 1 kg thức ăn, 4–6 ngày.

• Nặng: vệ sinh vết thương, bôi thuốc tím + trộn (Ceftiomax 10 ml + Ivetin 0,5 ml + Calinil 0,5 ml) / 1 kg thức ăn hoặc tiêm Ceftiomax 0,3–0,5 ml / 1 kg thể trọng trong 5–7 ngày.

4. Bệnh Columnaris (thối mang – thối vây – thối miệng)

Bệnh nhiễm khuẩn phổ biến, dễ nhầm với nấm do tổn thương giống mốc.

Tác nhân:
Flexibacter columnaris (Gram âm, hình que dài mảnh, dạng sợi; kích thước 0,3–0,5 × 3–8 µm).

Nguyên nhân thuận lợi:
Nước kém, stress, vận chuyển, dinh dưỡng thiếu.

Triệu chứng:

• Đốm trắng ở thân, đầu, vây, mang.

• Loét lan rộng, viền đỏ, giữa vàng/xám.

• Vây hoại tử cụt dần.

• Mang loét, cá ngạt thở.

• Ít tổn thương nội tạng.

Phòng ngừa:
Vi sinh 1 viên/5 m³. Tránh stress, mật độ dày.

Điều trị:
Tương tự phác đồ Aeromonas.

5. Bệnh nhiễm khuẩn Pseudomonas (bệnh đốm đỏ)

Tác nhân:
Pseudomonas fluorescens, P. anguilliseptica, P. chlororaphis...

Nguyên nhân:
Tổn thương da, mật độ cao, cá sốc, dinh dưỡng kém.

Triệu chứng:

• Xuất huyết da, bụng, quanh miệng, nắp mang.

• Tuột nhớt.

• Có thể gây chết 70–80% nếu không xử lý kịp.

Vi khuẩn xâm nhập qua tổn thương da, vảy, mang.

Phòng ngừa:
Giữ nước sạch, tránh xây xát, không nuôi mật độ cao, duy trì oxy đầy đủ.

Điều trị:
Tương tự phác đồ Aeromonas.